
नवी दिल्ली: केंद्र सरकारने दिव्यांग व्यक्तींच्या हक्कांसाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. दिव्यांग व्यक्ती हक्क अधिनियम, २०१६ अंतर्गत सुधारित मार्गदर्शक तत्त्वे अधिसूचित करण्यात आली असून, यामध्ये ‘बुटकेपणा’ (Dwarfism) या स्थितीचा समावेश ‘चालणे-फिरणे संबंधित दिव्यांगत्व’ (Locomotor Disability) या श्रेणीत करण्यात आला आहे. केंद्रीय सामाजिक न्याय आणि अधिकारिता मंत्रालयाच्या अंतर्गत येणाऱ्या दिव्यांगजन सशक्तीकरण विभागाने नुकतीच ही अधिसूचना जारी केली.
उंचीचा निकष आणि अपंगत्वाचे प्रमाण
नवीन नियमांनुसार, ज्या व्यक्तीची उंची १४७ सेंटीमीटर (४ फूट १० इंच) पेक्षा कमी असेल, त्यांना ‘बुटकेपणा’ या श्रेणीत समाविष्ट केले जाणार आहे. यामुळे अशा व्यक्तींना शासकीय योजनांचा आणि सुविधांचा लाभ घेणे सोपे होणार आहे. याशिवाय, उंचीमध्ये प्रत्येक एक इंचाने घट झाल्यास ४% कायमचे शारीरिक अपंगत्व गणले जाईल, असेही स्पष्ट करण्यात आले आहे.
दिव्यांगत्वाचे एकूण ८ प्रकार
सुधारित मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये दिव्यांगत्वाचे खालील आठ प्रकार नमूद करण्यात आले आहेत:
१. चालणे-फिरणे संबंधित दिव्यांगत्व (यामध्ये आता बुटकेपणाचाही समावेश)
२. दृष्टीदोष
३. श्रवणदोष
४. वाचा व भाषणाशी संबंधित दिव्यांगत्व
५. बौद्धिक दिव्यांगत्व
६. न्यूरोलॉजिकल दिव्यांगत्व
७. ऑटिझम
८. मानसिक आजार
कायदेशीर आधार
ही सुधारित मार्गदर्शक तत्त्वे दिव्यांग व्यक्ती हक्क अधिनियम, २०१६ (RPwD Act, 2016) अंतर्गत अधिसूचित करण्यात आली असून, १८ नोव्हेंबर २०२६ रोजी हे नवीन नियम १४ मार्च २०२४ रोजी जारी केलेल्या जुन्या नियमांच्या जागी लागू झाले आहेत.
या निर्णयामुळे बुटकेपणाने ग्रस्त असलेल्या व्यक्तींना दिव्यांगाचे ओळखपत्र मिळण्यास मदत होईल आणि त्यांना विविध शासकीय योजनांचा लाभ घेता येईल, असे सरकारचे म्हणणे आहे.








